28.10.2025. Соат ба вақти Лондон 07:03 дақиқа. Мубориз Достиев-донишҷӯи Донишгоҳи Бристоли Англия, муаллиф ва хонандаи доимии газетаи мардумии СССР, занг задаву мужда гирифт, ки ӯро ба Донишгоҳи Гарварди Британияи Кабир даъват карданд:
-Ман хеле шодам, ки имрӯз даъватномаи бузургтарин донишгоҳи дунё- университети Гарвардро гирифтам (ниг. ба акс). Масъулини ин донишгоҳ маро ба ҳайси меҳмон ва баҳогузори кору фаъолияташон даъват кардаанд. Ростӣ, ифтихор дорам, ки ҳамчун шаҳрванди Тоҷикистон ва 1 Тоҷик меҳмони Гарвард мешавам.
Аз фурсат истифода бурда, сипоси бепоёни худро ба Пешвои миллат, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мерасонам, ки маро 2 сол муқаддам дастгирии пуливу молӣ карданд, то ба Донишгоҳи Бирмингеми Англия омада, имтиҳон супорам ва имсол студенти Донишгоҳи Бристоли Англия шавам. Бе дастгирии ҷаноби Олӣ, ман ва дар қатори ман ҳазорон ҷавони соҳибистеъдоди донишманди дигар, имкони дар хориҷа таҳсил карданро надоштем.
Рӯиҳамрафта сипоси худро ба профессор Одиназода Рамазон-директори Муассисаи давлатии «Маркази барномаҳои байналмилалӣ»- «Дурахшандагон» низ мерасонам, ки моро бевосита ҳидоят, ҳимоят ва таҳрик медиҳанд, то хубу аъло хонем ва номи Тоҷику Тоҷикистонро баланд бардорем. Мо Метавонем!
Аз СССР: Гарвард, яъне чӣ?
Вақте ин матлабро дар рубрикаи «СССР гӯш мекунад», дар саҳ-5 ҷо кардан хостем, устод Умари Шерхон, адиб, рӯзноманигор ва энсиклопедист пешниҳод намуд, ки онро алоҳида корем ва ба хонандагон, ба вежа ҷавонон, мактаббачаҳо фаҳмонем, ки Гарвард чист, дар куҷост, бо чи коре банд аст, киҳо дар он таҳсил мекунанд ва чаро Гарвард университети №1 дар олам аст. Шояд дар оянда Тоҷикон низ майл сӯи Гарвард кунанд. Мо низ дар пайи иҷрои супориши устод У. Шерхон ин матлабро таҳия кардем.
Донишгоҳи Гарвард (Harvard University) яке аз маъруфтарин ва қадимитарин донишгоҳҳои ҷаҳон аст, ки дар Кембриҷ, вилояти Массачусетс, Иёлоти Муттаҳида ҷойгир аст. Он дар соли 1636 таъсис ёфта, шеваи таълим ва таҳқиқоти илмияш дар миқёси байналмилалӣ эътироф шудааст. Гарвард дар миёни донишгоҳҳои ҷаҳон мавқеи барҷастае дорад, барномаҳояш дар тамоми риштаҳои илмӣ, аз ҷумла ҳуқуқ, иқтисод, тиб, муҳандисӣ ва илмҳои табиат назаррас аст. Донишгоҳ дорои 40,000 донишҷӯ ва таҳқиқгарон аст, ки 1 миқдори зиёди адабиёт ва тадқиқотро ба университетҳои ҷаҳон пешниҳод мекунад.
Тоҷикон дар Гарвард хондаанд?
Мутаассуф, то имрӯз ягон Тоҷик Гарвардро хатм накардааст ва дар ин донишгоҳи бонуфуз намехонад. Зеро а) интихоб ва дохилшавӣ хеле мушкил аст ва б) нархаш баланд аст. Қимати таҳсил дар Гарвард:
Таҳсили бакалавр (Harvard College)
Барои соли таҳсили 2025–2026, арзиши умумии таҳсили як сол (ё ду семестр) барои донишҷӯёни бакалавр дар Донишгоҳи Гарвард тақрибан $86,926 мебошад, ки шомили:
Туитсия (Tuition): $59,320
Хизматрасонии тиббӣ (Health Services): $1,800
Ҳуҷра (Housing): $13,532
Хизматрасонии донишҷӯӣ (Student Services): $3,676
Хӯрок (Food): $8,598
Таҳсили магистр ва PhD (Graduate Programs)
Арзиши таҳсили магистр ва PhD дар Донишгоҳи Гарвард вобаста ба барнома ва факултет фарқ мекунад. Масалан:
Шӯъбаи тиҷорат (Harvard Business School): Туитсия барои барномаи MBA тақрибан $76,000 дар як сол мебошад.
Шӯъбаи ҳуқуқ (Harvard Law School): Туитсия барои барномаи JD тақрибан $74,200 дар як сол мебошад.
Шӯъбаи тиб (Harvard Medical School): Туитсия барои барномаи MD тақрибан $70,000 дар як сол мебошад.
Киҳо Гарвардро хатм кардаанд?
Донишгоҳи Гарвардро шахсиятҳои машҳур ва муваффақ, дар замонҳои гуногун хатм кардаанд. Амсоли;
- Барack Obama
Сенатор ва президенти 44-уми Иёлоти Муттаҳида. Ӯ Гарвардро дар соли 1991 бо дараҷаи ҳуқуқшиносӣ хатм кардааст.
- Mark Zuckerberg (Марк Цукерберг)
Таъсискунандаи Facebook. Агарчи ӯ донишгоҳро ҳангоми таҳсил дар Гарвард тарк кард, вале ба хотири таъсиси Facebook машҳури ҷаҳон шуд.
- Bill Gates (Билл Гейтс)
Таъсискунандаи Microsoft. Билл Гейтс ҳам, бо вуҷуди тарк кардани Гарвард барои шуруъ кардани Microsoft, 1 қисми таърихи Гарвард аст.
- John F. Kennedy
Президенти 35-ум ва яке аз роҳбарони маъруфи амрикоӣ. Ӯ дар Гарвардро соли 1940 бо дараҷаи таърих хатм кардааст.
- Ruth Bader Ginsburg
Раиси Суди Олӣ ва адвокати ҳуқуқи занон. Ӯ яке аз навоварон дар соҳаи ҳуқуқ буд ва дар пешбурди ҳуқуқи инсон нақши муҳиме бозид.
- Steven Spielberg
Режиссёр ва продюсери маъруфи кино. Ӯ таҳсилашро дар Гарвард пеш мебурд, аммо ба сабаби мӯҳтавои фаъолияти касбии худ, бакалавриро хатм накард.
- Neil de Grasse Tyson
Астроном. Вай яке аз шахсиятҳои машҳур дар соҳаи астрономия аст, ки дар Гарвард таҳсил кардааст.
- Tommy Lee Jones
Актёр ва режиссёр. Вай ба рӯйхати раддаи аввали режиссура ва аккосии аниматсионӣ дар кино шомил аст.
- Matt Damon
Актёр ва сенарист. Мат Дэймон, ки дар кинои “Good Will Hunting” машҳур аст, барои таҳсил дар Гарвард қабул шуда буд, аммо ӯ ҳам донишгоҳро тарк кард.
- Angela Merkel
Канцлери собиқи Олмон. Ангела Меркел, ки ба яке аз муҳимтарин раҳбарони ҷаҳонӣ табдил ёфт, дар Гарвард дар бахши ислоҳоти иқтисодии Германия ва сиёсат таҳсил мекард.
Чанд сарвари давлатҳо Гарвардро хатм кардаанд?
Донишгоҳи Гарвард воқеан яке аз донишгоҳҳои дӯстдоштаи роҳбарони сиёсӣ ва президентҳо дар ҷаҳон аст. Рӯйхати президентҳо ва сарвазирони кишварҳои гуногун, ки дар Гарвард таҳсил кардаанд:
Иёлоти Муттаҳида
John Adams – Президенти 2-юми ИМА
John Quincy Adams – Президенти 6-ум
Rutherford B. Hayes – Президенти 19-ум
Theodore Roosevelt – Президенти 26-ум
Franklin D. Roosevelt – Президенти 32-юм
John F. Kennedy – Президенти 35-ум
Barack Obama – Президенти 44-ум
(Ҳамаи онҳо таҳсил ё хатмкардаи Донишгоҳи Гарвард мебошанд.)
Британияи Кабир
David Cameron – Сарвазири Британия (баъди хатми Оксфорд, инчунин таҳсил дар Мактаби идоракунии Гарвард — Harvard Kennedy School).
Чили
Sebastián Piñera – Президенти собиқи Чили, дараҷаи PhD дар иқтисод аз Гарвард дорад.
Колумбия
Juan Manuel Santos – Президенти собиқи Колумбия, барандаи ҷоизаи сулҳи Нобел. Ӯ дар Harvard Kennedy School таҳсил кардааст.
Покистон
Benazir Bhutto – Сарвазири собиқи Покистон, нахустин зани раҳбари мусалмон, таҳсилкардаи Гарвард (Radcliffe College).
Либерия
Ellen Johnson Sirleaf – Президенти собиқи Либерия ва барандаи ҷоизаи сулҳи Нобел, хатмкардаи Harvard Kennedy School.
Сингапур
Lee Hsien Loong – Сарвазири Сингапур, таҳсилкардаи Гарвард (Kennedy School).
Кения
Uhuru Kenyatta – Президенти собиқи Кения, таҳсилкардаи Гарвард Business School (барномаи идоракунии бизнес).
Мексика
Felipe Calderón – Президенти собиқи Мексика, хатмкардаи Harvard Kennedy School.
Исландия
Vigdís Finnbogadóttir – Президенти собиқи Исландия, нахустин зани президенти интихобшуда дар ҷаҳон, таҳсилкардаи Гарвард.
Чин
Li Keqiang – Сарвазири собиқи Чин, иштирокчии барномаи махсуси тадқиқотӣ дар Гарвард (гарчанде таҳсили асосии ӯ дар Пекин буд).
Дар ҷамъ 160 хатмуттаҳсилони Гарвард ҷоизаи Нобел гирифтаанд.
| Лауреатҳои Нобел — хатмкардагони Гарвард | |||
| Ном | Соҳа | Соли
ҷоиза |
Шарҳ |
| Theodore W. Schultz | Иқтисод | 1979 | Профессор ва хатмкардаи Гарвард, барои таҳқиқ дар соҳаи рушди иқтисодӣ. |
| Henry Kissinger | Сулҳ | 1973 | Дипломати машҳур, хатмкардаи Harvard College ва Harvard Government Department. |
| Barack Obama | Сулҳ | 2009 | Президенти ИМА, хатмкардаи Harvard Law School. |
| Amartya Sen | Иқтисод | 1998 | Профессор ва хатмкардаи Harvard University, барои саҳмаш дар таҳқиқоти фақр ва адолати иҷтимоӣ. |
| Al Gore | Сулҳ | 2007 | Сиёсатмадор ва муҳофизи муҳити зист, хатмкардаи Harvard College. |
| Ellen Johnson Sirleaf | Сулҳ | 2011 | Президенти собиқи Либерия, хатмкардаи Harvard Kennedy School. |
| Joseph E. Stiglitz | Иқтисод | 2001 | Иқтисодшиноси маъруф, таҳсилкардаи Harvard College. |
| Thomas C. Schelling | Иқтисод | 2005 | Профессори Harvard Kennedy School, таҳқиқотҳояш дар назарияи бозӣ. |
| Roger D. Kornberg | Химия | 2006 | Профессори биохимия, хатмкардаи Гарвард. |
| Philip W. Anderson | Физика | 1977 | Хатмкардаи Гарвард, барои таҳқиқот дар соҳаи физикаи моддаҳои сахт. |
| James Tobin | Иқтисод | 1981 | Хатмкардаи Harvard College, барои назарияи сармоягузорӣ ва сиёсати пулӣ. |
| John F. Nash Jr. | Иқтисод | 1994 | Хатмкардаи Princeton, вале таҳқиқоти баъдиаш дар Гарвард анҷом дода шудааст. |
| George P. Smith | Химия | 2018 | Хатмкардаи Гарвард, барои таҳқиқот дар муҳандисии биологӣ. |
Омирона
Достиева,
махсус барои
донишҷӯёни Тоҷик
